རྩོམ་པ་པོ། གནམ་ལོ་ཡག (ཨོ་སི་ཐྲི་ལི་ཡ) ལྷ་མོ་མཚོས་རྒྱ་ཡིག་ནས་བསྒྱུར།

སྔ་མོ་ནས་བཟུང་། གོང་མ་ཆན་ལུང་གི་དུས་སྐབས་སུ་གསེར་བུམ་དཀྲུག་འདོན་གྱི་ལམ་ལུགས་ལག་བསྟར་བྱས་པའི་སྐོར་གྱི་བགྲོ་གླེང་མང་ཆེ་བ་ནི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཆ་ རེད། དེའིི་ནང་དུ་དེང་དུས་ཀྱི་རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་སྲིད་གཞུང་གི་བཀའ་རྒྱ་ཨང་ལྔ་པ་སྟེ། 《བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་སྤྲུལ་སྐུའི་ངོས་འཛིན་དོ་དམ་བྱེད་སྟངས་》 ཞེས་པ་དེ་ཡང་འདུས།) དང་། ཆིན་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་མོ་དང་མངའ་འོག་གི་རྒྱལ་ཕྲན་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ། དེ་བཞིན་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་ཚུལ་སོགས་ཀྱི་དེང་རབས་ཆབ་སྲིད་རིག་པའི་སྒྲོམ་གཞིའི་ནང་གཙོ་བོ་བཏོན་ཡོད། འོན་ཀྱང་། གལ་ཏེ་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ཆིན་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་མོ་དང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གཉིས་ཀྱིས་མཉམ་དུ་གྲུབ་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་ཕྱིར་ལྟ་བྱེད་པ་དང་། ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་རིང་ཡུས་ལིང་ (裕陵) ས་འོག་གི་བང་སོ་ནས་རྙེད་པའི་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་ཀྱི་གསར་རྙེད་དང་སྦྲགས་ཏེ་ལམ་ལུགས་འདི་ལ་བསྐྱར་དུ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ཚེ། དེའི་བྱུང་རིམ་གྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་ལ་འགྲེལ་བཤད་གཞན་ཞིག་བྱེད་དགོས་སྲིད།

ས་འོག་ཏུ་ཡོད་པའི་ཆན་ལུང་གི་བང་སོའི་ནང། བོད་སྐད་དུ་བཞུགས་པའི་ནང་བསྟན་གྱི་མདོ་དང་སྔགས་ཡིག་གྲངས་མང་པོ་བཞུགས། དེ་དག་ནི་ཆན་ལུང་གོང་མའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དད་མོས་རྟོགས་པར་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་ཡིག་ཚང་ཞིག་ཡིན། གསེར་བུམ་ནི་སྲིད་འཛིན་གྱི་ལམ་ལུགས་ཤིག་ཙམ་མ་ཡིན་པར། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གོ་དོན་ཟབ་མོ་ལྡན་པའི་དད་མོས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་བཀོད་སྒྲིག་ཅིག་ཀྱང་ཡིན། དེའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་བླ་མའི་ (སྤྲུལ་སྐུའི་) ཡང་སྲིད་ངོས་འཛིན་ལམ་ལུགས་ཀྱི་རྩ་ཆེའི་རང་བཞིན་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་བོད་ཀྱི་བླ་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཆིན་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་མོའི་རྒྱལ་ཁམས་དར་ཞིང་རྒྱས་པར་མུ་མཐུད་དུ་སྐྱབས་འཇུག་གནང་ཐུབ་པའི་བསམ་པའི་དོན་གཉེར་ཞིག་ཀྱང་ཡིན།

ཕྱོགས་འདི་ནས་བལྟས་ཚེ། ཆན་ལུང་གི་མཛད་པ་དེ་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་གསར་རྐྱང་ཞིག་གསར་གཏོད་བྱས་པ་མ་ཡིན་པར། བོད་ཀྱི་སྔར་ཡོད་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་དང་པོར་ཟན་རིལ་བསྒྲིལ་ནས་སྤྲུལ་སྐུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པའི་ཆོ་ག་དེ། གོང་མ་ཚང་གིས་ཕུལ་བའི་གསེར་བུམ་བརྒྱུད་ནས་ལེགས་བཅོས་དང་ཆོ་གའི་རྣམ་པར་བསྒྱུར་ཏེ། དེ་ལ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཚོན་དོན་གྱི་གནས་རིམ་སྔར་ལས་མཐོ་བ་ཞིག་སྤྲད་པ་ཡིན་ཞིང་། དེ་བཞིན་ཡུས་ལིང་ས་འོག་བང་སོས་མཁོ་སྤྲོད་བྱས་པའི་དཔང་རྟགས་གསར་པས་ར་སྤྲོད་བྱས་པ་ལྟར། “ཡང་སྲིད་རྫུན་མ་” འབྱུང་བ་སྔོན་འགོག་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན།

ཡུས་ལིང་ས་འོག་ཏུ་ཡོད་པའི་ཆན་ལུང་གི་བང་སོ་དེའི་ཁྱད་ཆོས་ཆེ་ཤོས་ནི་ཁང་པའི་ཆེ་ཆུང་དང་བཟོ་བཀོད་ཙམ་མ་ཡིན་པར། དེའི་ནང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཆོས་དཔེའི་ཁེངས་ཡོད་པ་དེ་ཡིན་པ་རེད།

བང་སོའི་དབུས་ཀྱི་གུར་ཁང་དགུ་དང་སྒོ་བཞི་དང་དེའི་མཐའ་འཁོར། དེ་བཞིན་གདུང་སྒམ་གྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་མདོ་དང་སྔགས་ཡིག་ཁྱོན་བསྡོམས་ཡིག་འབྲུ་ཁྲི་གསུམ་ཙམ་དང་། ལཉྫའི་ཡི་གེ་བརྒྱ་ཕྲག་ཁ་ཤས་བརྐོས་ཡོད་ཅིང་། མན་ཇུའི་ཡི་གེ་དང་རྒྱ་ཡིག་གི་ཡི་གེར་བརྐོས་ཡིག་ཕལ་ཆེར་མཐོང་རྒྱུ་མེད།འདི་ལྟ་བུའི་ཕོན་ཆེ་ལ་གཟི་བརྗིད་ཆེ་བའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་རྒྱན་བརྐོས་པ་དེ་ནི་རྒྱལ་རབས་གོང་མ་དག་གི་བང་སོ་ནང་མཐོང་རྒྱུ་མེད། འདིས་གླེང་རིན་ཡོད་པའི་གནད་དོན་གཉིས་ལ་གསལ་འདོན་ཞིག་བྱས་ཡོད།

ཐོག་མར། གོང་མ་ཆན་ལུང་གིས་བང་སོ་དེ་ནི་ཁོང་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་གདུང་བཞུགས་ས་ཙམ་མ་ཡིན་པར། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་འདུ་ཁང་ལྟར་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་བསྐྲུན་འདུག དེ་ནས་ཐོན་པའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཆོས་དཔེ། སངས་སྔགས། ལྷ་དང་ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མའི་གསོལ་འདེབས་སྨོན་ལམ་བཅས་ནི་མི་རྣམས་ལ་མངོན་པའི་ཆེད་དུ་མ་ཡིན་པར། གོང་མ་ཆན་ལུང་དེ་ཉིད་སྐུ་གཤེགས་རྗེས་དང་ཁོང་རང་ཉིད་མི་སྒེར་གྱི་དད་མོས་སྟེ་ཚེ་འདི་ལས་འཕོས་ཏེ་ཕན་བདེར་འགྲོ་བའི་ཆེད་དུ་བཞེངས་པ་ཞིག་རེད།

གཉིས་ནས། བཟོ་བཀོད་འདིས་གོང་མ་ཆན་ལུང་གིས་རང་ཉིད་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལ་དུས་ཡུན་རིང་པོར་དད་མོས་ཡོད་པ་མཚོན་ཐུབ་པ་མ་ཟད། དེང་སྐབས་ཀྱི་རྒྱ་ཡིག་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཁག་གིས་ཆན་ལུང་གིས་ཚེ་གང་བོར་རུའུ་ཆོས། ནང་བསྟན། ཏའོ་ཆོས་བཅས་ཆོས་ལུགས་གསུམ་མཉམ་དུ་བཀུར་བར་བཤད་ཀྱང་།ཡུས་ལིང་ས་འོག་བང་སོ་ལས་མངོན་པའི་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་དེས། གོང་མ་ཆན་ལུང་ཁོང་གི་ཚེ་མཇུག་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་སའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལ་གོ་གནས་ཆེས་མཐོ་བ་ཞིག་སྤྲད་ཡོད་པ་བསྟན་ཡོད།

དེར་བརྟེན། གལ་ཏེ་ཆན་ལུང་གིས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལ་མཆོད་བཀུར་བྱས་པ་དེ་དངོས་ཡོད་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དགོས་མཁོ་ཁོ་ནའི་ཐོག་ནས་འགྲེལ་བཤད་བྱས་ན། ཚེ་ཕྱི་མ་དང་འདས་པོ་འདྲེན་པའི་དོན་ཁོ་ན་ལས་གཞན། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཚོན་བྱེད་གང་ཡང་མེད་པའི་ས་འོག་གི་བང་སོའི་ནང་དུ། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཞིང་ཁམས་ཆ་ཚང་ཞིང་གོ་རིམ་ལྡན་པ་འདི་འདྲ་ཞིག་འབྱུང་དོན་ལ་འགྲེལ་བཤད་གསལ་པོ་རྒྱག་ཐུབ་ཀྱི་མེད། ཡུས་ལིང་བང་སོ་ནི་ཆན་ལུང་དང་ཆིན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་རིམ་བྱོན་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་དངོས་ཡོད་དཔང་རྟགས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་མཐོང་པས་ཡིན།

“གསེར་བུམ་དཀྲུག་འདོན་” ལམ་ལུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི། ཐོག་མར་ཨེ་ཤ་ཡའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཆོས་སྲིད་རིག་གནས་ནང་གི་གཏན་ཚིགས་ལ་བརྟེན་ནས་གོ་བ་ལེན་དགོས་པ་ལས། ནུབ་ལུགས་ཀྱི་དེང་རབས་ཆབ་སྲིད་རིག་པའི་སྒྲོམ་གཞི་ལ་ལས་སླ་པོར་སྦྱར་ཏེ། དེ་ནི་སྟབས་བདེ་པོའི་སྒོ་ནས་ “དབུས་གཞུང་གིས་ས་གནས་ཀྱི་དབང་ཆ་འཕྲོག་པ་” ཞེས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱ་རྒྱུ་ཞིག་མ་ཡིན།

བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ནང་། ཡང་སྲིད་སྤྲུལ་སྐུ་འཚོལ་བ་དེ་རང་ཉིད་ལ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོ་གའི་ངོ་བོ་ཤུགས་ཆེན་པོ་ལྡན་ཡོད། ལྷ་དང་བླ་མའི་ལུང་བསྟན། ཆོས་སྐྱོང་གི་བཀའ་ལུང་། ཡང་ན་བླ་མའི་ཐུགས་ཏིང་ངེ་འཛིན་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཡང་སྲིད་ངོས་འཛིན་ཐག་གཅོད་མི་ཐུབ་པའི་སྐབས་སུ། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་དུ་ “ཟན་རིལ་དཀར་ཡོལ་ནང་དཀྲུག་པའི་” ཐབས་ལམ་བརྒྱུད་ནས་ཐག་གཅོད་བྱེད་སྲོལ་ཡོད། ཞིབ་ཕྲར་བཤད་ན། འོས་སྤྲུལ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་སོ་སོར་བྲིས་ཏེ། རྩམ་པས་རིལ་བུར་བསྒྲིལ་རྗེས། དཀར་ཡོལ་ནང་དུ་བླུགས་ནས་བླ་མ་དམ་པ་ཞིག་གིས་ཞལ་འདོན་གསོལ་འདེབས་གནང་སྟེ། དཀར་ཡོལ་དཀྲུགས་པ་བརྒྱུད་མཐར་ཕྱིར་འཕགས་ཡོང་བའི་ཟན་རིལ་དེ་ལྷ་ཡི་བཀའ་ལུང་གི་མཚོན་རྟགས་སུ་བརྩི་བ་ཡིན། ཆོ་ག་འདིས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱིས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་བརྒྱུད་དེ། མིའི་བློས་དཔྱད་པ་ལས་བརྒལ་བའི་དབང་ཚད་མཐོ་ཤོས་དེ་འཚོལ་གྱི་ཡོད་པ་མཚོན་ཐུབ།

༡༧༩༣ལོར། ཆན་ལུང་གོང་མས་བོད་དང་སོག་པོར་ “གསེར་བུམ་” གནང་། དེང་རབས་ཀྱི་སྲིད་དོན་རིག་པའི་ལྟ་ཚུལ་ནས་བལྟས་ན། སྣང་ཚུལ་འདི་ནི་ཆིན་གོང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་དོ་དམ་ཤུགས་ཆེ་རུ་གཏོང་བ་དང་། བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་དབང་ཚད་ཉམས་དམས་སུ་གཏོང་བའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལག་ཆ་ཞིག་ཏུ་བརྩི་སྲོལ་ཡོད། འོན་ཀྱང་། ཆན་ལུང་དང་སྐབས་དེའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བ་ལྟར་ན། གསེར་བུམ་དཀྲུག་འདོན་དེ་ནི་སྦྱིན་བདག་རྒྱལ་ཁབ་ (མཆོད་ཡོན།) ཀྱིས་མཁོ་སྤྲོད་བྱས་པའི་ཆབ་སྲིད་དང་དངོས་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས། ཡང་སྲིད་ངོས་འཛིན་གྱི་ཆོ་གའི་གཟི་བརྗིད་རང་བཞིན་དང་། དྲང་བདེན་རང་བཞིན། དམ་པའི་དབང་ཚད་བཅས་སྔར་བས་མཐོ་རུ་གཏོང་བ་ཞིག་ཏུ་ཡང་གོ་བ་ལེན་གྱི་ཡོད།

ཆིན་གོང་མ་དང་བོད་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་ནི། ཡུན་རིང་པོར་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་སྲོལ་རྒྱུན་ནང་གི་ “མཆོད་ཡོན་འབྲེལ་བ་” (patron–priest relationship) ཞེས་པའི་ཐོག་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་བཙུགས་ཡོད། ཆིན་གོང་མའི་དར་རྒྱས་ནི། ཁོ་ཚོས་དགེ་ལུགས་པར་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པར་གུས་བཀུར་བྱས་ཏེ། ཆོས་སྲིད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་འདི་བཙུགས་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཤིན་ཏུ་ཟབ། དེ་བཞིན། ཆིན་གོང་མ་མཇུག་སྒྲིལ་བའི་དུས་སུ། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་དང་བར་དུ་ཆོ་ག་དང་གོ་གནས་སྐོར་ལ་བྱུང་བའི་རྩོད་གཞི་དག་གིས་ཀྱང་། སྲོལ་རྒྱུན་འདིའི་འབྲེལ་ལམ་དེ་འགྱུར་བཞིན་པ་མཚོན་གྱི་ཡོད།

༡༩༠༨ལོའི་ཟླ་༩པའི་ཟླ་མཇུག་ཏུ། རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་པེ་ཅིང་དུ་ཕེབས་འབྱོར་བྱུང་ཞིང་། ཚི་ཞི་ཐའི་ཧོའུ་དང་གོང་མ་ཀོང་ཞུས་རྣམ་གཉིས་དང་དངོས་སུ་མཇལ་འཕྲད་གནང་། ཕྱོགས་གཉིས་ཀས་མཇལ་འཕྲད་ཀྱི་ཕྱག་འབུལ་གནང་ཕྱོགས་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་རྩོད་གླེང་བྱུང་ཞིང་། མཐའ་མར་༸རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པས་པུས་མོ་གཅིག་བཙུགས་ནས་ཕྱག་འབུལ་གནང་རྒྱུའི་མཛད་སྒོའི་བཀོད་སྒྲིག་དེར་མོས་མཐུན་གནང་། འོན་ཀྱང་། མཇལ་འཕྲད་འདིས་ཆིན་གོང་མའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རྒྱལ་པོའི་ལུགས་སྲོལ་གྱི་ཆོ་ག་དང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་དབར་གྱི་འགལ་འདུ་རྙོག་འཛིང་ཅན་དེ་ཡང་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད། ལོ་དེའི་ཟླ་༡༡པར། ཚི་ཞི་ཐའི་ཧོའུ་དང་གོང་མ་ཀོང་ཞུས་རྣམ་གཉིས་རིམ་པར་གཤེགས་པས། ཆིན་གོང་མས་དེ་རྗེས་༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་གདན་འདྲེན་ཞུས་ཏེ་གོང་མ་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་ཆེད་དུ་དགོངས་རྫོགས་ཀྱི་འདས་མཆོད་སྒྲུབ་ཏུ་བཅུག ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་རྐྱེན་འདི་ནི་ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་བལྟས་ན། ཆིན་གོང་མ་དང་བོད་དབར་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ “མཆོད་ཡོན་འབྲེལ་བ་” དེ་ནི་ད་དུང་ཡང་ “ཆབ་སྲིད་” ལས་“དད་པ་” གལ་ཆེ་བའི་གནས་སྟངས་ཐོག་གནས་ཡོད་པ་མཚོན་ཞིང་། མཆོད་ཡོན་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དེ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་གསར་པ་ཞིག་ཏུ་སླེབས་ལ་ཉེ་བ་ཡང་སྔོན་བརྡ་བཏང་ཡོད།

ཅིའི་ཕྱིར་ཆིན་གོང་མ་རིམ་བྱོན་གྱིས་ “འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ”  ཞེས་པའི་མཚན་གནས་ལ་མཐོང་ཆེན་གནང་ཞིང་དང་ལེན་མཛད་པ་ཡིན་ནམ། ཨེ་ཤ་ཡའི་སྲོལ་རྒྱུན་ཁྲོད་དང་། ལྷག་པར་དུ་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཆབ་སྲིད་རིག་གནས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཁྲོད། འཇིག་རྟེན་གྱི་དབང་ཆ་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁྲིམས་མཐུན་རང་བཞིན་གཉིས་ནི་ཕན་ཚུན་ཁ་བྲལ་བ་ཞིག་མིན་པར། ཕན་ཚུན་ཟུང་འབྲེལ་དང་ཕན་ཚུན་རྟེན་འབྱུང་གི་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡིན།

“ཆོས་ཀྱིས་ཆབ་སྲིད་ལ་ཁྲིམས་མཐུན་རང་བཞིན་སྦྱོར་བ་” ཞེས་པའི་སྣང་ཚུལ་འདི་ནི་འཛམ་གླིང་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་མཐོང་དཀོན་པ་ཞིག་མིན། དཔེར་ན། དུས་རབས་༡༧ པ་ནས་༡༨ པའི་བར་གྱི་ཡོ་རོབ་ཏུ། རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོའི་རྒྱལ་པོ་ཚོས་ཕལ་ཆེར་བླ་ཆེན་ཕོབ་ (Pope) ཀྱི་ལྷ་ཡི་བྱིན་རླབས་དང་ཁས་ལེན་དགོས་པ་ཡོད། དེ་ནི་རྒྱལ་པོའི་དབང་ཆ་སྲ་བརྟན་དུ་གཏོང་བ་དང་། མི་སེར་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོའི་དབང་སྒྱུར་ལ་ལྷ་ཡི་ལུང་བསྟན་ཡོད་པར་ཡིད་ཆེས་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན། དུས་མཚུངས་སུ། དགོན་བདག་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རྒྱལ་པོའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་རང་ཉིད་ཀྱི་གོ་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་དང་། ཐ་ན་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་བསྒྲིལ་ནས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དམག་འཁྲུག་ཏུ་ཞུགས་པའི་ཆེད་དུའང་ཡིན། དཔེར་ན། ཡེ་ཤུའི་དམག་འཁྲུག་ཆེན་མོ་ལྟ་བུ་ཡིན།

༡༦༥༢ ལོར་བཙུགས་པའི་བོད་ཀྱི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་གཞུང་ནི། མི་རིགས་གཅིག་པུ་དང་ཡང་ན་དབང་ཤུགས་ཚོགས་པ་གཅིག་པུས་བཙུགས་པའི་སྲིད་གཞུང་ཞིག་མིན་པར། དགེ་ལུགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཚད་དང་ཧོ་ཤོད་སོག་པོའི་དམག་ཤུགས་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ཏེ་བསྐྲུན་པའི་བོད་སོག་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་ཤིག་ཡིན། ལམ་ལུགས་འདིའི་ནང་དུ། ༸རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་མཆོག་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཚད་མཐོ་ཤོས་སུ་བཞུགས་ནས། སྲིད་གཞུང་གི་ཁྲིམས་མཐུན་རང་བཞིན་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་པའི་འགན་འཁུར་གནང་། སྡེ་པ་ལམ་ལུགས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་པའི་སྲིད་འཛིན་དོ་དམ་གྱི་འགན་ཁུར་བ་དང་། ཧོ་ཤོད་རྒྱལ་པོ་ནི་དམག་དོན་གྱི་སྲུང་སྐྱོབ་པ་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མནའ་མཐུན་པ་བྱས་ཏེ། བོད་ཀྱི་ལས་དོན་ཐོག་ཤུགས་རྐྱེན་གལ་ཆེན་ལྡན་ཡོད། དེ་དག་གསུམ་པོ་ཕན་ཚུན་རྟེན་འབྱུང་ཡིན་ལ་གསང་བའི་ངང་ནས་འགྲན་རྩོད་ཀྱང་ཡོད་པའི་དབང་ཆའི་གྲུབ་གཞི་ཞིག་ཆགས་ཡོད། ༸རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་མཆོག་ནི་ཤར་ཨེ་ཤ་ཡ་ཁུལ་དང་། ལྷག་པར་དུ་བོད་སོག་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་དབང་ཚད་མཐོ་ཤོས་སུ་བཞུགས། དཔེར་ན། ཁོང་གིས་སོག་པོའི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རྗེ་བཙུན་དམ་པ་ངོས་འཛིན་གནང་བ་དང་། དེ་བཞིན་རྗེ་བཙུན་དམ་པ་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཇོ་ནང་པ་ནས་དགེ་ལུགས་པར་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་བསྒྱུར་བཅོས་བྱས་པ་བཅས་ནི། དཔེ་མཚོན་གསོན་པོ་ཞིག་ཡིན།

ཆིན་གོང་མས་ “འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ” ཞེས་པའི་མཚན་གནས་ལ་ཧུར་ཐག་གིས་དང་ལེན་བྱས་པ་ནི། གོང་མའི་སྐུ་སྒེར་གྱི་ཆོས་དད་ཁོ་ན་ལས་བྱུང་བ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། དེ་ལས་གལ་ཆེ་བ་ནི་མཚན་གནས་འདིས་ཆིན་གྱི་དབང་སྒྱུར་ལ་མི་རིགས་དང་རིག་གནས་ལས་བརྒལ་བའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཁྲིམས་མཐུན་རང་བཞིན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་མཐོ་ཤོས་ཤིག་མཁོ་འདོན་བྱེད་ཐུབ་པས་རེད། མན་ཇུའི་སྲིད་གཞུང་འདི་སྐུ་དྲག་གིས་བཙུགས་ཤིང་། ཀྲུང་ཡོན་གྱི་རྒྱ་རིགས་ས་ཁུལ་རྒྱ་ཆེན་པོར་དབང་སྒྱུར་བྱེད་པའི་གོང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ལ་མཚོན་ན། རྒྱ་རིགས་མི་དམངས་ཀྱི་ཁས་ལེན་ཇི་ལྟར་ཐོབ་རྒྱུ་ནི། དེའི་ཡུན་རིང་གི་དབང་སྒྱུར་ལ་མཚོན་ན་གནད་དོན་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་དེས་རྒྱ་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་དང་ཏག་ཏག་འབྲེལ་མཐུད་བྱས་ཡོད།

༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་པེ་ཅིང་དུ་ཕེབས་རྗེས། ཆིན་དང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་བླ་ཆེན་རྣམས་ཀྱི་བར་དུ་ཡུན་རིང་གི་འབྲེལ་འདྲིས་འབྲེལ་ལམ་བཙུགས། དེའི་ནང་དུ་ལྕང་སྐྱ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་ནི་༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པས་པེ་ཅིང་དུ་བཞུགས་རྒྱུར་བསྐོ་བཞག་གནང་བའི་བོད་ཀྱི་བླ་མ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་པེ་ཅིང་དུ་ཡུན་རིང་བཞུགས་ཤིང་། ཆིན་ཆེན་མོའི་གོང་མའི་དབུ་བླའི་ཐུགས་འགན་ཡང་བཞེས་ཏེ་པེ་ཅིང་དང་རི་བོ་རྩེ་ལྔའི་བར་ཕེབས་བཞུད་གནང་བ་དང་། རྒྱ་རིགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་མཛད་སྒོ་ཆེན་པོ་གཙོ་སྐྱོང་གནང་ཞིང་ཞབས་བརྟན་གསོལ་འདེབས་མཛད། ཆིན་ཆེན་མོའི་དབང་སྒྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི་མཐོང་ཚུལ་དུ། བླ་ཆེན་འདི་དག་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མི་སྣ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། གོང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བསམ་བློའི་སྒྲིག་འཛུགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བདེ་སྐྱིད་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་འགན་འཁུར་གལ་ཆེན་བཞེས་མཁན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། འདི་ནི་ཆིན་ཆེན་མོའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་ཙམ་གཏན་ནས་མ་ཡིན་པར། རྒྱ་ནག་གི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ཀྱང་འདི་ལ་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དཔེར་ན། ལྕང་སྐྱ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་མཆོག་ཅང་ཅེ་ཧྲི་དང་ལྷན་དུ་ཐེ་ཝན་དུ་བཙན་བྱོལ་ལ་ཕེབས་རྗེས། ༡༩༥༡ ལོར་ཀྲུང་ཧྭ་མིན་གོ་སླར་གསོའི་ཆེད་དུ་དམིགས་བསལ་གྱི་སྨོན་ལམ་ཆོས་ཚོགས་ཤིག་ཚོགས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།

དེ་དང་ཆབས་ཅིག “འཇམ་པའི་དབྱངས་”ཀྱི་མཚོན་དོན་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཚན་གནས་ཁོ་ན་ཙམ་མ་ཡིན་པར། རྙོག་འཛིང་ཆེ་བའི་ཆབ་སྲིད་ལྷ་ཆོས་ཀྱི་མ་ལག་ཅིག་ཡིན། དེས་ནང་བསྟན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ལྟ་བ་དང་། རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་ཁྲིམས་མཐུན་རང་བཞིན། རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་ཚུལ་བཅས་གཅིག་ཏུ་སྦྲེལ་ཡོད། ཆིན་རྒྱལ་རབས་ལ་མཚོན་ན། འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་དེས་རྒྱ་རིགས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ནང་པའི་འཇིག་རྟེན་དང་ཡང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པས། དེས་ཁོ་ཚོའི་དབང་སྒྱུར་གྱི་ཁྲིམས་མཐུན་རང་བཞིན་མཚོན་ཐུབ་པའི་རིག་གཞུང་གི་ཐོན་ཁུངས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཆགས་ཡོད།

རྒྱ་ནག་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ནང་འཇམ་པའི་དབྱངས་ལ་གོ་གནས་ཤིན་ཏུ་མཐོ་བོ་ཡོད་པ་དང་། ཁོང་གི་”ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་” མཚོན་དོན་དེ་རྒྱ་ནག་གི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གཞུང་ནང་གི་ཤེས་རབ་དང་། ཤེས་ཡོན་སློབ་གསོ། མཁས་པའི་རིན་ཐང་བཅས་དང་མཐུན་ཆ་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཡོད། འཇམ་པའི་དབྱངས་ལ་དད་མོས་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཀྲུང་གོའི་དབུས་རྒྱུད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དར་ཁྱབ་བྱུང་དོན་གཙོ་བོ་འདི་དག་ལ་གཞི་བཅོལ་ཡོད།

 འཇམ་པའི་དབྱངས་ལ་བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་ཤྲཱི་ཞེས་མཚན་གསོལ་ཞིང་། ཁོང་གིས་ཤེས་རབ་དང་། རྩོད་པའི་མཁས་པ། བྱང་ཆུབ་བཅས་མཚོན། ཤེས་ཡོན་སློབ་གསོ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཞུང་ཞབས་ཀྱི་རྒྱུགས་སྤྲོད་ལམ་ལུགས། དེ་བཞིན་གོ་གནས་འཕེལ་རྒྱས་ལ་གཙིགས་ཆེན་འཛིན་པའི་རྒྱ་ནག་གི་སྲོལ་རྒྱུན་སྤྱི་ཚོགས་ནང་། སློབ་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་རབ་དང་སློབ་སྦྱོང་གི་གྲུབ་འབྲས་ཐོབ་པར་རེ་བ་བྱེད་པ་དང་། མཁས་པ་དང་དཔོན་རིགས་ཚོས་ཀྱང་རྩོམ་རིག་གི་ཤེས་རབ་མྱུར་བ་དང་། བློ་རིག་གསལ་བར་གསོལ་བ་འདེབས་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན། འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་དད་མོས་དང་། “སློབ་སྦྱོང་ལ་མཁས་ན་གོ་གནས་ཐོབ་”ཅེས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རིན་ཐང་ལམ་ལུགས་དབར་འབྲེལ་བ་རང་བཞིན་གྱིས་ཆགས་ཡོད།

སུའེ་དང་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ། 《ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་མདོ་》 ཞེས་པའི་མདོ་རྒྱ་ཆེར་ཁྱབ་པར་བྱུང་ཞིང་། རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་ནང་དུ་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་གོ་གནས་གཙོ་བོ་ཞིག་བཟུང་བ་དང་། གོ་གནས་དེ་མུ་མཐུད་ནས་ཇེ་ཆེར་གྱུར། ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྗེས་སུ། འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་དད་མོས་དེ་ལ་གོང་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་དང་སྲིད་གཞུང་དབང་ཤུགས་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོབ་ཐོབ། རིམ་པས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་ནང་རང་བཞིན་གྱིས་འཐིམས་པར་གྱུར།

ཧྲན་ཞིའི་(ཞིང་ཆེན་གྱི་) རི་བོ་རྩེ་ལྔ་ནི་ནང་བསྟན་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ལྟར་ན་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་སྤྲུལ་པའི་གནས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ལ། ཡང་དེའི་མིང་ལ་བསིལ་ལྡན་རི་བོ་ཞེས་ཀྱང་གྲགས། ཆིན་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱུང་གི་གོང་མ་རྣམས་ཀྱི་མཆོད་འབུལ་དང་། དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ཀྱི་བཞུགས་གནས་ཡིན་པ། དེ་བཞིན་དུ་མཇལ་བ་ཚོའི་གནས་སྐོར་བཅས་ཀྱི་རྐྱེན་པས། རི་བོ་རྩེ་ལྔ་ནི་རིམ་བཞིན་རྒྱ་ནག་ནང་བསྟན་རིག་གཞུང་གི་ལྟེ་གནས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། དེའི་ཤུགས་རྐྱེན་གྱིས་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་དད་མོས་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྐུལ་འདེད་བྱས་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། འཇམ་པའི་དབྱངས་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆབ་སྲིད། རྒྱལ་པོའི་དབང་ཆའི་མཚོན་དོན་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་དེ་ཡང་ཇེ་བརྟན་དུ་བཏང་ཡོད།

འཇམ་པའི་དབྱངས་ནི་ནང་པའི་གསུང་རབ་ནང་དུ་མཚན་ལ་ “འཇམ་དཔལ” དང་ “འཇམ་དཔལ་དགེ་ལེགས” ཞེས་གྲགས་ཆེ་ཞིང་། ཁོང་གི་ཤེས་རབ་དང་། སྙིང་རྗེ། དམའ་ས་འཛིན་པའི་རྣམ་པ་བཅས་ནི་རྒྱ་ནག་གི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གཞུང་ནང་གི་དམ་པ་དང་མཁས་པའི་ཕུགས་འདུན་དང་ཟུང་འབྲེལ་བྱེད་སླ་བ་ཡོད། དེ་དང་ཆབས་ཅིག ནང་བསྟན་རྒྱ་ནག་ཏུ་དར་སྤེལ་འགྲོ་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་ས་གནས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་སུ་གྱུར་ཡོད་པས། འཇམ་པའི་དབྱངས་མི་ཡུལ་གྱི་བླ་མ་ཆེན་པོ་ཡང་ན་དམངས་ཕལ་པའི་མིར་སྤྲུལ་པར་བཤད་དེ། བཤད་སྲོལ་འདི་ལྟ་བུས་ཁོང་གི་ཉེ་འབྲེལ་གྱི་ཚོར་བ་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་དང་ལེན་བྱེད་ཚད་སྔར་ལས་ཆེ་རུ་བཏང་ཡོད།

དོན་དངོས་སུ་འདི་ལ་རྙོག་འཛིང་གང་ཡང་མེད། དུས་རབས་ ༡༧ པ་དང་ ༡༨ པའི་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཆབ་སྲིད་རིག་གཞུང་གི་ཁྲོད་དུ། “མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་བ”དང་ “གོང་མ་ལྷ་ནས་བབས་པའི” ལྟ་བ་དེ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གནས་པའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་ཤིག་ཡིན། དེང་རབས་ཀྱི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུམ་བུ་འདིར་གདོང་གཏོད་སྐབས་རྩོད་གླེང་ཆེན་པོ་འབྱུང་སླ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གཙོ་བོ་ནི། ཕྱི་རབས་པ་ཚོས་རྒྱུན་དུ་དེང་རབས་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་མ་ལག་ནང་གི་ “བདག་དབང” (sovereignty) དང་ “མི་རིགས་རྒྱལ་ཁབ” (nation-state) ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་བེད་སྤྱད་དེ། དེང་རབས་མ་ཡིན་པར་སྔོན་གྱི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁམས་ཆེན་པོའི་སྒྲིག་ལམ་ལ་གཏོགས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་དངོས་ཤིག་ལ་བསྐྱར་དུ་དུམ་བུར་བགོས་ནས་འགྲེལ་བཤད་བྱས་པས་རེད།

དེང་རབས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་རིག་པ་དང་དཔྱད་ཞིབ་ཁྲོད། རྒྱུན་ལྡན་དུ་“གོང་རིམ”དང་“འོག་རིམ”། “རྒྱལ་ཁབ་གཙོ་བོ”དང་“དབང་འོག་གི་ས་ཁུལ”ལྟ་བུའི་ཆབ་སྲིད་འབྲེལ་བ་རྣམས་ཁ་གསལ་དུ་དབྱེ་བ་འབྱེད་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་། ཆིན་རྒྱལ་རབས་དང་བོད་དབར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་འབྲེལ་བ་ནི། དེང་རབས་ཀྱི་མི་རིགས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞིའི་འོག་གི་“ལྟེ་བ—ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་དོ་དམ་འབྲེལ་བ”ཞེས་པའི་གོ་དོན་ཁོ་ནས་སྟབས་བདེར་འགྲེལ་བཤད་བྱ་ཐབས་མེད།

ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དངོས་བྱུང་ལ་བལྟས་ན། ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་ནི་ཕན་ཚུན་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འབྲེལ་བ་ཞིག་དང་དེ་བས་ཉེ་བར་མཐོང་ཆོག བོད་ཀྱི་བླ་མའི་ཚོགས་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཆ་མཚོན་པའི་ངོས་ནས། བསམ་བློའི་ཐད་དུ་ཆོས་ཀྱི་ཆོ་ག་དང་བསྔོ་བ་སྨོན་ལམ་སོགས་ཀྱི་ལམ་ནས། སྦྱིན་བདག་གི་གོ་གནས་འཛིན་པའི་ཆིན་གོང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་བདེ་འཇགས་སྲུང་སྐྱོང་བྱས་པ་དང་། ཆིན་གོང་མས་དམག་དོན་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ངོས་ནས་བོད་དང་དེའི་ནང་བསྟན་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་འགན་ཁུར་གནང་པ་རེད།

འབྲེལ་ལམ་འདི་ནི་དོ་དམ་གྱི་གཅིག་གཅིག་གི་དབང་འོག་ཏུ་གནས་པའི་འབྲེལ་བ་ཙམ་མ་ཡིན་ལ། དེང་རབས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་གོ་དོན་ལྟར་“རྒྱལ་ཁབ་གཙོ་བོ—དབང་འོག་གི་ས་ཁུལ”གྱི་འབྲེལ་བ་ཡང་མ་ཡིན། དེ་ནི་ཆོས་ལ་དད་པ། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཁེ་ཕན། རིག་གཞུང་གི་ངོས་འཛིན་བཅས་ཀྱི་གཞི་རྩར་བྱས་པའི་“སྦྱིན་བདག—བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་(བསོད་ནམས་ཞིང་)”གི་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བཤད་ཆོག་ལ། ཡང་ན་ཨེ་ཤ་ཡའི་སྲོལ་རྒྱུན་ཁྱད་ཆོས་དང་ལྡན་པའི་“བསམ་བློ་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མཉམ་འབྲེལ་”ཞིག་ཏུ་བཤད་ཀྱང་ཆོག

དེ་དུས་ཀྱི་དུས་རབས་སུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལྟ་བ་ནི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་གྱི་གྲུབ་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། གལ་ཏེ་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ལྟ་བ་ལས་རྦད་དེ་ལོགས་སུ་བུད་དེ། དེང་རབས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆབ་སྲིད་ཐ་སྙད་ཁོ་ནས་བོད་དང་ཆིན་རྒྱལ་རབས་དབར་གྱི་འབྲེལ་བར་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ན། དེའི་ནང་གི་རྙོག་འཛིང་ཆེ་བའི་མཚོན་དོན་གྱི་མ་ལག་དང་། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབང་ཚད། དེ་བཞིན་ཕན་ཚུན་མཉམ་ཕན་གྱི་འབྲེལ་བ་རྣམས་བསྣུབས་འགྲོ་ཉེན་ཡོད།

ཆིན་རྒྱལ་ཁམས་ཆེན་པོས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཡང་སྲིད་སྤྲུལ་སྐུའི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་བྱེད་སྐབས། རྒྱུན་དུ་ “ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཆ་དེ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབང་ཚད་ལ་མགོ་སྒུར་མི་བྱེད་ཀ་མེད་” བྱུང་བའི་རྙོག་འཛིང་ཅན་གྱི་གཏན་ཚིགས་ཤིག་མངོན་གྱི་ཡོད། སྤྱི་ལོ་ ༡༧༠༦ ལོ་ཙམ་ལ། དགེ་ལུགས་པའི་ནང་ཁུལ་དུ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོའི་ཁྲིམས་མཐུན་རང་བཞིན་ལ་དངོས་ཡོད་ཀྱི་རྩོད་གླེང་བྱུང་ཡོད། དེ་དུས་ཀྱི་བོད་ཀྱི་དབང་འཛིན་པ་ལྷ་བཟང་ཧཱན་གྱིས་༸རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་སྐྱེས་ཕྲེང་འཛིན་པའི་གནད་དོན་ལ་ཐེ་ཇུས་བྱས་པ་དེ། འཇིག་རྟེན་པའི་དམག་དཔུང་ཁོ་ནར་བརྟེན་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། དགེ་ལུགས་པའི་བླ་ཆེན་དྲག་ཤོས་ཕལ་མོ་ཆེའི་རྒྱབ་སྐྱོར་འོག་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། ངག་དབང་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་༸རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པར་བསྐོས་པ་དེའང་། ཁོང་ནི་མཚན་སྙན་ཆེ་བའི་མཚན་ཉིད་མཁས་པའི་གྲྭ་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས། ཁོང་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་མཁན་གཙོ་བོ་ནི་དགེ་ལུགས་པའི་ནང་ཁུལ་གྱི་ཤེས་ཡོན་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དྲ་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན།

འདིས་དུས་རབས་ ༡༨ པའི་འགོ་སྟོད་ཀྱི་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་རྩོད་རྙོག་ནི། “འཇིག་རྟེན་པའི་དབང་ཤུགས་ཀྱིས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབང་ཚད་མནན་པ་” ཙམ་གྱི་སྟབས་བདེ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། ཆོས་ལུགས་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཁྲིམས་མཐུན་རང་བཞིན་མི་འདྲ་བའི་དབར་གྱི་འགྲན་རྩོད་ཅིག་ཡིན་པ་གསལ་བཤད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

སྤྱི་ལོ་ ༡༧༢༠ ལོར། བོད་དང་སོག་པོ། ཆིན་རྒྱལ་རབས་བཅས་ཕྱོགས་མང་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱི་སྐུལ་འདེད་འོག རྒྱལ་བ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་ལྷ་སར་གདན་དྲངས་ཏེ་ཁྲི་འདོན་མཛད་ཅིང་། ཆིན་གོང་མས་དོན་དངོས་ཐོག་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་ནི་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་༸རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་པ་མ་ཟད། བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་ནི་ཁོང་གི་ཡང་སྲིད་དེ་༸རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་ཡིན་པར་ཡང་ངོས་འཛིན་བྱས། དེ་དང་ཆབས་ཅིག ངག་དབང་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོའི་སྔར་ཡོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགན་དབང་དེའང་རིམ་བཞིན་མཇུག་བསྡུས། འོན་ཀྱང་། ཆིན་གོང་མས་ཁོང་ལ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཕམ་ཉེས་སམ་འགྲན་ཡ་ཞིག་གི་ངོས་ནས་ལས་སླ་པོར་བལྟས་མེད་པར། ཁོང་ཁ་ཁུ་སིམ་པོའི་ངང་ཁྲིན་ཏེ་དབྱར་གནས་ཕོ་བྲང་དུ་གདན་དྲངས་ནས་མུ་མཐུད་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་མཐོང་ཆེན་དང་མཆོད་གནས་སུ་བཀུར་ཡོད།

གལ་ཏེ་དེང་རབས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་ལྟར་ན། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གོ་གནས་མེད་པར་བཟོས་པའི་གང་ཟག་ཅིག་ལ་བཙོན་འཇུག་དང་། རྒྱང་ཕུད། ཐ་ན་དེ་ལས་ཀྱང་ཚབས་ཆེ་བའི་ཆད་པ་ནན་མོ་ཕོག་སྲིད། འོན་ཀྱང་སྐབས་དེའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཆབ་སྲིད་རིག་གནས་ཁྲོད། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ངོས་འཛིན་ནི་འཇིག་རྟེན་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ངོས་འཛིན་དང་མཚུངས་པ་ཞིག་མ་ཡིན། ཆིན་གོང་མས་ངག་དབང་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་ནི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་ལྡན་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་མཚན་སྙན་མཐོ་བའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་བླ་མ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། བོད་ཀྱི་དགོན་སྡེའི་མ་ལག་ཁྲོད་ཤུགས་རྐྱེན་རྒྱ་ཆེན་པོ་ལྡན་པ་དེ་གསལ་པོར་རྟོགས་ཡོད། དེར་བརྟེན། ཆིན་གོང་མས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བརྟན་ལྷིང་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གུས་བཀུར་གཉིས་ཀར་གཟིགས་རྟོག་བྱེད་པའི་ཐག་གཅོད་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཞིག་སྤྱད་པ་སྟེ། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ངོས་ནས་ཁོང་གི་འབྲེལ་ཡོད་འགན་དབང་མཇུག་བསྒྲིལ་བར་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་ན་ཡང་། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ངོས་ནས་ཁོང་གི་མཚན་མཐོང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱས་པ་རེད།

ཁྲིན་ཏེ་ལྟ་བུའི་རྒྱལ་པོའི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཆིན་གོང་མས་ཁོང་ལ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཐོང་ཆེན་དང་འཚོ་བའི་མཐུན་རྐྱེན་གང་ལེགས་སྦྱར་ཏེ། ཁོང་གིས་མུ་མཐུད་དུ་ནང་བསྟན་གྱི་ལས་དོན་ལ་འཇུག་པའི་གོ་སྐབས་བསྐྲུན་ཡོད། བཀོད་སྒྲིག་འདི་ལྟ་བུ་ནི་ཆིན་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་བསམ་པའི་དབང་ཚད་ལ་མཐོང་ཆེན་གནང་ལུགས་མཚོན་པ་མ་ཟད། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མི་སྣ་ལ་དྲག་གནོན་ཆེན་པོ་བྱུང་སྟེ་རྩོད་རྙོག་གསར་པ་འབྱུང་བ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལས་དབང་ལ་བར་ཆད་འབྱུང་བར་སྔོན་འགོག་བྱེད་པར་ཡང་ཕན་ཐོགས་བྱུང་ཡོད།

ངག་དབང་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོའི་བརྒྱུད་རིམ་དེས། ཆ་ཤས་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་དུས་རབས་ ༡༨ པའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་ཆབ་སྲིད་དང་ཆོས་ལུགས་དབར་གྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་འབྲེལ་འདྲིས་ཀྱི་རང་བཞིན་མཚོན་པར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

འཇིག་རྟེན་པའི་དབང་ཆའི་སྒྲོམ་གཞིའི་ནང་ཁོང་གིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གོ་གནས་ཤོར་ཡོད་སྲིད་ཀྱང་། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མ་ལག་ནང་ཁོང་ནི་ད་དུང་ཡང་བསམ་པའི་དབང་ཚད་ལྡན་པའི་བླ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་སྦྱིན་བདག་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས། ཆིན་གོང་མས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ལ་ཐག་གཅོད་གནང་སྐབས། འཇིག་རྟེན་པའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དགྲ་ཡའི་གཏན་ཚིགས་ཁོ་ནར་གཞི་བཅོལ་མེད་པར། ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་དང་མཚོན་དོན་གྱི་དོན་སྙིང་ལ་བསམ་གཞིག་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཡོད།

སྔོན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོའི་སྲིད་ལུགས་དེ་དེང་རབས་མི་རིགས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བཀོད་ཁྱབ་ལྟར་སྟབས་བདེར་གོ་བ་ལེན་མི་རུང་།

གལ་ཏེ་དེང་རབས་རང་དབང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དབང་གི་གཏན་ཚིགས་ཁོ་ནའི་སྒོ་ནས་གོ་བ་བླངས་ཚེ། མི་ཞིག་སྲིད་དོན་ཐད་ནས་མཐའ་འབུད་དམ་རྒྱང་ཕུད་ཟིན་རྗེས་ཀྱང་། ད་དུང་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོའི་སྲིད་ལུགས་ཀྱི་མ་ལག་ནང་ཆོས་ཀྱི་གུས་བཀུར་ཐོབ་པ་དང་། རྒྱུན་མཐུད་ནས་རྒྱབ་གཉེར་དང་འཚོ་རྟེན་ཐོབ་ཐུབ་པ་དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཡིན་པ་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་དཀའ། མཐོང་ཚུལ་ལ་འགལ་བ་ལྡན་པའི་དོན་རྐྱེན་འདི་ནི། དོན་དངོས་སུ་སྲོལ་རྒྱུན་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཆབ་སྲིད་རིག་གཞུང་ཁྲོད་དུ་ངོ་བོའི་ངོས་འཛིན་སྣ་ཚོགས་མཉམ་དུ་གནས་ཐུབ་པ་དང་། དད་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཆ་དེ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཆ་ལས་ཀྱང་བརྒལ་བའི་ཁྱད་ཆོས་མཚོན་པ་ཡིན།

དེར་བརྟེན། ཆིན་རྒྱལ་རབས་དང་བོད་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་དེ་ནི། དུས་རབས་ ༡༧ པ་དང་ ༡༨ པའི་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁམས་ཆེན་པོ་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྒྲིག་ལམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་གནས་བབ་ནང་བཞག་ནས་གོ་བ་ལེན་དགོས། དེའི་ནང་ཆབ་སྲིད་དབང་ཤུགས་ཀྱི་འཁོར་སྐྱོད་འདུས་པ་མ་ཟད། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དད་མོས་དང་། མཚོན་དོན་གྱི་དབང་ཚད། ཕན་ཚུན་མཉམ་ཕན་གྱི་འབྲེལ་བ་བཅས་ཀྱང་འདུས་ཡོད། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནས་བབ་འདི་ལ་གོ་བ་ལོན་ཐུབ་ན། ད་གཟོད་གཞི་ནས། ངོ་བོའི་ཐོག་ནས་སྔོན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་གཏོགས་པའི་འབྲེལ་བ་རྙོག་འཛིང་ཅན་ཞིག་ལ། དེང་རབས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་གཅིག་རྐྱང་གིས་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་པ་ལས་གཡོལ་ཐུབ།

ཡུས་ལིང་ས་འོག་གི་བང་སོའི་ནང་གི་བོད་ཡིག་གི་གཟུངས་སྔགས་དང་གསུང་རབ་འབོར་ཆེན་གྱིས། ཆན་ལུང་གོང་མའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་བསྐྱར་དུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པར་ལྟ་ཕྱོགས་གསར་པ་ཞིག་མཁོ་འདོན་བྱས་ཡོད། ཆིན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་དང་། བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་བླ་མའི་ཡང་སྲིད་ལམ་ལུགས། ཆན་ལུང་དུས་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱབ་ལྗོངས་བཅས་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་བལྟས་ན། “གསེར་བུམ་དཀྲུག་པ་”ཡི་ལམ་ལུགས་ནི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཁོ་ན་ཤིག་མ་ཡིན་པར། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་ཟབ་མོ་ལྡན་པའི་དད་མོས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་བཀོད་སྒྲིག་ཅིག་ཀྱང་ཡིན།

དེས་ཆིན་གོང་མ་ཉིད་སྦྱིན་བདག་དང་བསྟན་པ་སྐྱོང་མཁན་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཡང་སྲིད་ལམ་ལུགས་ཀྱི་དམ་པའི་རང་བཞིན་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་མཛད་པ་མཚོན་ལ། དུས་རབས་ ༡༨ པའི་ཤར་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཆབ་སྲིད་དང་ཆོས་ལུགས་གཉིས་ཚད་མཐོན་པོས་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཡང་མངོན་པར་བྱས་ཡོད། དེར་བརྟེན། གསེར་བུམ་དཀྲུག་པའི་ལམ་ལུགས་ལ་གོ་བ་ལེན་སྐབས། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཆ་ཁོ་ནར་གཞི་བཅོལ་བའི་དབྱེ་ཞིབ་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་ལས་བརྒལ་ཏེ། དེ་ཉིད་ཆིན་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྒྲིག་ལམ་དང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ལྟ་བའི་ཁོངས་སུ་བཞག་ནས་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་དགོས།

དེ་ལས་གོམ་གང་མདུན་སྤོས་ཀྱིས་བཤད་ན། དེང་རབས་ཀྱི་མི་རིགས་རྒྱལ་ཁབ་དང་། བདག་དབང་། ཁྲིམས་སྐྱོང་གི་ལྟ་བ་བཅས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མ་ལག་ལ་གོ་བ་ལེན་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་དེ་དག་དད་མོས་དང་། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབང་ཚད། ལུགས་སྲོལ་གྱི་སྒྲིག་ལམ་བཅས་སྙིང་པོར་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཐོག་ཐད་ཀར་སྦྱོར་ཐབས་བྱེད་སྐབས། དུས་རབས་མི་མཐུན་པའི་གོ་ལོག་ (anachronism) འབྱུང་སླ་བ་ཡིན།

ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་སྤྱི་ཚོགས་མང་པོའི་ནང་། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྒྲིག་ལམ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དད་མོས་དང་། རིག་གཞུང་གི་ངོས་འཛིན། ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཚད་གཞི་བཅས་ཀྱི་ཐོག་ཏུ་བཙུགས་ཡོད་པ་ལས། དེང་རབས་ཀྱི་གོ་དོན་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བདག་དབང་དང་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཐོག་ཏུ་བཙུགས་པ་ཞིག་མ་རེད།

དེར་བརྟེན། དེང་རབས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དམ་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་ཕྱོགས་སྤྱད་དེ་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་བོད་དང་ཆིན་རྒྱལ་རབས་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་དང་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་འདྲིས་ཀྱི་བཀོད་སྒྲིག་ལ་སྟབས་བདེའི་སྒོ་ནས་འགྲེལ་བཤད་བྱས་ན། དེའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བདེན་དོན་དངོས་དེ་ཡང་དག་པར་མཚོན་པར་བྱེད་དཀའ་བ་མ་ཟད། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དང་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ངོ་བོར་གོ་ལོག་ཐེབས་པའང་འབྱུང་སླ་བ་ཡིན།

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༦ ལོའི་ཟླ་ ༨ པའི་ཚེས་ ༡ ཉིན་ནུབ་ཨོ་སི་ཊོ་ལི་ཡའི་གྲོང་ཁྱེར་ཕིར་ཐི་ (Perth) རུ་ཡི་གེར་བྲིས་གྲུབ།

མ་རྩོམ་གཟིགས་འདོད་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་དྲ་ཐག་འདི་ནས་གཟིགས་པར་འཚལ།

རྩོམ་པ་པོ་ངོ་སྤྲོད། གནམ་ལོ་ཡག་(Namloyak Dhungser) ཨོ་སི་ཐྲི་ལི་ཡའི་གནས་བཞུགས་བོད་རིགས་རྩོམ་པ་པོ་དང་རང་དབང་གི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་ནི་སྐད་རིགས་ལ་མཁས་ཤིང་ཀོ་ཐིན་གུའུ་མཐོ་སློབ་ནས་རྩོམ་རིག་གསར་རྩོམ་གྱི་རབ་འབྱམས་པའི་བསླབ་གནས་མཐར་སོན། ཕྱི་ལོ་༡༩༩༩ནས་༢༠༢༥བར་ཁོང་གིས་བོད་ཡིག་དང་། རྒྱ་ཡིག དབྱིན་ཡིག་བཅས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་དང་རྩོམ་ཡིག་བཅས་བཅུ་གསུམ་བརྩམས་ཤིང་པར་སྐྲུན་བྱས་ཡོད།

The post གསེར་བུམ་དཀྲུག་འདོན་གྱི་གསང་བ་ཡང་བསྐྱར་ཕྱིར་བསྟན་པ། appeared first on བོད་ཀྱི་དུས་བབ།.